Από το 2013 ως σήμερα: τι άλλαξε στις τράπεζες και τι δικαιούσαι

Θυμάσαι τον Μάρτιο του 2013; Τις ουρές στα ΑΤΜ, τα όρια στις αναλήψεις, το κλείσιμο της Λαϊκής και το «κούρεμα» στις καταθέσεις της Τράπεζας Κύπρου. Ήταν η πρώτη φορά στην ευρωζώνη που οι καταθέτες κλήθηκαν να σηκώσουν μέρος του κόστους για να σταθεροποιηθεί ένα τραπεζικό σύστημα.

Από τότε πέρασαν πάνω από δέκα χρόνια. Το τραπεζικό σύστημα άλλαξε, και το ίδιο πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος που εμείς, ως πελάτες, το καταλαβαίνουμε. Σε αυτή την ανάλυση εξηγούμε τι άλλαξε, πώς λειτουργούν τα επιτόκια και ποια δικαιώματα έχεις σήμερα.

Από την κρίση στην ανάκαμψη

Οι κυπριακές τράπεζες σήμερα είναι ξανά κερδοφόρες, με κέρδη που μετρήθηκαν σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ τα τελευταία χρόνια. Για τη σταθερότητα της οικονομίας αυτό είναι καλό νέο: ένα υγιές τραπεζικό σύστημα προστατεύει τις καταθέσεις και χρηματοδοτεί νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Για τον απλό πελάτη όμως, το ερώτημα είναι πρακτικό: πώς επηρεάζει η ανάκαμψη το δικό του δάνειο, τις δικές του καταθέσεις και τις χρεώσεις που πληρώνει;

Πώς λειτουργούν τα επιτόκια

Όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα επιτόκια από το 2022, οι δόσεις των δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο ανέβηκαν γρήγορα, γιατί συνδέονται άμεσα με τα επιτόκια της αγοράς. Τα επιτόκια στους απλούς λογαριασμούς καταθέσεων ακολούθησαν πολύ πιο αργά, και σε πολλούς τρεχούμενους λογαριασμούς και λογαριασμούς ταμιευτηρίου έμειναν κοντά στο μηδέν.

Η διαφορά ανάμεσα στον τόκο που πληρώνουν οι δανειολήπτες και στον τόκο που παίρνουν οι καταθέτες λέγεται καθαρό επιτοκιακό περιθώριο. Είναι η βασική πηγή εσόδων κάθε τράπεζας. Όσο πιο καλά το καταλαβαίνεις, τόσο πιο εύκολα μπορείς να συγκρίνεις προϊόντα και να διαπραγματευτείς.

Ένας ενημερωμένος πελάτης ρωτά, συγκρίνει και διαπραγματεύεται.

Χρεώσεις και πρόσβαση

Τα τελευταία χρόνια αυξήθηκαν οι χρεώσεις για συναλλαγές στο γκισέ, για τη διατήρηση λογαριασμών και για εμβάσματα, ενώ πολλά καταστήματα έκλεισαν. Για όσους είναι εξοικειωμένοι με την ψηφιακή τραπεζική, η αλλαγή είναι διαχειρίσιμη. Για έναν ηλικιωμένο σε ένα χωριό, η πρόσβαση στην τράπεζα έγινε πιο δύσκολη και πιο ακριβή.

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια

Για να μειώσουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, οι τράπεζες πούλησαν μεγάλα χαρτοφυλάκια σε εταιρείες διαχείρισης. Πολλοί δανειολήπτες ανακάλυψαν ότι το δάνειό τους το διαχειρίζεται πλέον μια εταιρεία που δεν γνώριζαν. Τα βασικά δικαιώματα του δανειολήπτη δεν χάνονται με την πώληση, και οι εταιρείες διαχείρισης εποπτεύονται από την Κεντρική Τράπεζα. Αξίζει όμως να γνωρίζεις ποιος είναι ο νέος διαχειριστής και να κρατάς γραπτώς κάθε επικοινωνία.

Τι δικαιούσαι

• Βασικό λογαριασμό πληρωμών με χαμηλό κόστος. Κάθε καταναλωτής που διαμένει νόμιμα στην ΕΕ δικαιούται λογαριασμό με βασικά χαρακτηριστικά. Στην Κύπρο οι χρεώσεις του έχουν ανώτατο όριο €36 τον χρόνο, και η τράπεζα πρέπει να ανοίξει ή να απορρίψει τον λογαριασμό μέσα σε 10 εργάσιμες μέρες από την πλήρη αίτηση.
• Διαφανείς χρεώσεις. Οι τράπεζες δημοσιεύουν τους καταλόγους χρεώσεών τους. Σύγκρινε πριν διαλέξεις λογαριασμό ή κάρτα και ζήτα γραπτώς ό,τι δεν καταλαβαίνεις.
• Να ζητήσεις αναδιάρθρωση. Αν η δόση του δανείου σου έγινε δυσβάσταχτη, μίλησε με την τράπεζα πριν καθυστερήσεις πληρωμές. Ρώτα για αναδιάρθρωση ή για μετατροπή σε σταθερό επιτόκιο.
• Να κάνεις παράπονο. Υποβάλλεις πρώτα γραπτό παράπονο στην τράπεζα. Αν δεν σε ικανοποιήσει ή δεν απαντήσει, μπορείς να απευθυνθείς δωρεάν στον Χρηματοοικονομικό Επίτροπο, συνήθως μέσα σε 12 μήνες από το παράπονο στην τράπεζα.

Τι προτείνουμε

• Πιο δίκαιη μετακύλιση επιτοκίων. Όταν ανεβαίνουν οι δόσεις, να αναπροσαρμόζονται με ανάλογο ρυθμό και οι τόκοι των καταθέσεων.
• Δωρεάν βασική πρόσβαση για ευάλωτους πελάτες. Για συνταξιούχους και χαμηλά εισοδήματα, η τραπεζική πρόσβαση να είναι ανάγκη που καλύπτεται, όχι κόστος.
• Πρόσβαση για όσους δεν είναι ψηφιακοί. Κινητές μονάδες ή κοινά σημεία εξυπηρέτησης σε κοινότητες που έμειναν χωρίς κατάστημα.
• Περισσότερη οικονομική εκπαίδευση. Τράπεζες, πολιτεία και κοινωνία μαζί, ώστε κάθε πελάτης να καταλαβαίνει τι υπογράφει.

Το 2013 έδειξε πόσο στενά συνδέεται το τραπεζικό σύστημα με την καθημερινότητα όλων μας. Ένα σύστημα που ανέκαμψε μπορεί σήμερα να χτίσει μια πιο ισορροπημένη σχέση με τους πελάτες του, και οι ενημερωμένοι πελάτες είναι το πρώτο βήμα.